ALGAS AL NATURAL

Jeszcze niedawno montaż dwóch oddzielnych instalacji — jednej dla telewizji naziemnej, drugiej dla satelitarnej — wydawał się jedynym rozsądnym wyjściem. Tymczasem na jednym maszcie można postawić oba odbiorniki, jeśli tylko zna się kilka prostych reguł. W poniższym przewodniku pokazuję, jak scalić sygnał z dwóch różnych źródeł w jedną instalację antenową, nie tracąc przy tym jakości obrazu, bez ryzyka wzajemnych zakłóceń i bez konieczności wzywania fachowca za każdym razem, gdy chcemy przełączyć kanał.

W naszym otoczeniu funkcjonują dwa różne światy: cyfrowa telewizja naziemna DVB-T2, której nadajniki w promieniu kilkudziesięciu kilometrów od centrum Warszawy (RTCN Raszyn, PKiN) pracują z mocą od 2 do 130 kW, oraz telewizja satelitarna DVB-S2, odbierana z odległego o ponad 35 tysięcy kilometrów satelity Hot Bird 13°E lub Astra 19,2°E. Pierwsza operuje w paśmie UHF/VHF (kanały od 21 do 60, częstotliwości 470–790 MHz, a także kanał 7 VHF dla MUX-8 z częstotliwością 191,5 MHz). Druga — w paśmie mikrofalowym 10,7–12,75 GHz, zamienianym przez konwerter na sygnał pośredni 950–2150 MHz.

Co trzeba mieć na dachu

Zanim kupicie cokolwiek, musicie ustalić warunki odbioru. Sprawdźcie, gdzie w naszym rejonie nadają multipleksy DVB-T2. Z mapy (np. Emitel, Radiopolska, naziemna.info) odczytacie, że w stronę Raszyna należy celować anteną kierunkową. Określcie też odległość do nadajnika. Jeśli mieścicie się w granicach 15–25 km, wystarczy antena średniej wielkości. Przy większych dystansach, a także w miejscach z gęstą zabudową, lepiej wybrać większą i bardziej kierunkową konstrukcję. Ustalcie azymut i elewację do satelity. Dla Warszawy azymut do Hot Birda wynosi około 187–193°, a elewacja mniej więcej 29–31°. Dla Astry 19,2°E azymut przesuwa się o kilka stopni w lewo, a elewacja maleje do 28–29°. Wartości te różnią się nawet w obrębie jednego osiedla, dlatego warto posłużyć się kalkulatorem online (np. satlex.eu/pl/azel-calculator, dishpointer.com albo stroną TechniSat).

Zestaw elementów

Wyposażenie, które musicie skompletować, dzieli się na trzy grupy: maszt, anteny oraz okablowanie. Poniżej najważniejsze elementy:

• Antena satelitarna offsetowa o średnicy 80–90 cm (w zachodniej Polsce wystarczy 80 cm, na wschodzie lepiej 90 cm). Wybór zależy od planowanej rozdzielczości — do odbioru 4K lepiej wybrać czaszę 90 cm.
• Konwerter (LNB) — najczęściej Inverto Black Pro Single z wyjściem na jeden dekoder albo Inverto Twin na dwa odbiorniki. Pasmo wejściowe 10,7–12,75 GHz, wyjściowe 950–2150 MHz, oscylatory lokalne 9,75 GHz i 10,6 GHz, wzmocnienie 50–65 dB, współczynnik szumów 0,2 dB.
• Antena kierunkowa Yagi do DVB-T2 z zyskiem 11,5–19 dBi. Telmor DIGIT activa 5G, ASR Classic czy Cabletech ASP-15 to typowe wybory z polskich hurtowni. Zakres UHF 470–790 MHz (kanały 21–60), opcjonalnie VHF 174–230 MHz dla MUX-8.
• Przedwzmacniacz antenowy o wzmocnieniu 18–24 dB (np. Telmor PAR-820 5G, Dipol LNA-169-5G) montowany bezpośrednio w puszce anteny, zasilany napięciem 5–24 V po kablu koncentrycznym.
• Maszt stalowy o średnicy 35–50 mm i grubości ścianki minimum 1,5 mm, w długości 1,5–3 m. Standardowe średnice spotykane w sklepach to 38, 40, 42, 48 i 50 mm.
• Uchwyt ścienny lub kominowy z odpowiednimi kołkami rozporowymi (do betonu, cegły) lub śrubami do krokwi.
• Zwrotnica (diplekser) TV/SAT do połączenia obu sygnałów w jednym kablu — np. Opticum AX Diplexer lub Televes 745220. Pasmo SAT 950–2150 MHz, pasmo naziemne 5–862 MHz, tłumienie około 3 dB, przepuszczanie napięcia 24 V/500 mA.
• Kabel koncentryczny typu RG-6 o impedancji 75 Ω z rdzeniem miedzianym 1,00–1,02 mm i podwójnym ekranowaniem (folia + oplot 77%). Tłumienie przy 200 MHz wynosi około 9 dB/100 m, przy 800 MHz 17–20 dB/100 m, a przy 2150 MHz nawet 30–31 dB/100 m.
• Złącza typu F (zakręcane lub kompresyjne) oraz osłony gumowe zabezpieczające przed wilgocią.

Jeśli planujecie podłączenie więcej niż jednego telewizora albo dekodera, dokupcie rozgałęźnik (multiswitch) w wersji 5/8 dla konwertera Quattro albo 9/8 dla odbioru z dwóch satelitów. W prostym domu jednorodzinnym zazwyczaj wystarcza konwerter Twin, a podział na odbiorniki załatwia rozgałęźnik aktywny.

Krok po kroku: montaż na jednym maszcie

Najważniejsza zasada: antenę naziemną montujemy wyżej niż satelitarną, a odstęp w poziomie między nimi powinien wynosić co najmniej 1–1,5 m. W praktyce umieszczamy czaszę satelitarną mniej więcej na wysokości 1,2–1,5 m ponad krawędzią dachu albo balkonu, a powyżej niej — kierunkową antenę Yagi, odwróconą tyłem do nieba. Dzięki temu metalowe elementy czaszy nie zasłaniają sygnału naziemnego i nie powstają odbicia, które mogłyby zniekształcić obraz.

Montaż masztu i uchwytu

Wybierzcie miejsce z widokiem na południe i południowy wschód. W mieście najlepiej sprawdza się ściana zewnętrzna od strony podwórka albo komin. Przykręćcie uchwyt śrubami z kołkami rozporowymi 10–12 mm, dopasowanymi do materiału elewacji. W ścianie z ociepleniem koniecznie przewierćcie się przez styropian aż do warstwy nośnej — inaczej wiatr z czasem poluzuje konstrukcję. Sprawdźcie pion poziomicą. Maszt musi stać idealnie prosto, ponieważ każde odchylenie w pionie przekłada się na błąd elewacji anteny satelitarnej. Zbyt krzywy maszt to prosta droga do tego, że żaden kalkulator nie pomoże złapać sygnału.

Ustawienie anteny satelitarnej

Zamocujcie czaszę na maszcie, ale śruby dokręćcie tylko wstępnie — musi się dać nią obracać w obu osiach. Poluzujcie uchwyt konwertera LNB i włóżcie konwerter w szyjkę o średnicy 40 mm. Podłączcie kabel koncentryczny do wyjścia konwertera, z drugiej strony kabla zainstalujcie złącze F (zaginajcie oplot, nie dopuszczajcie do styku z rdzeniem).

Teraz najtrudniejszy etap — ustawienie. Włączcie telewizor z dekoderem albo miernik sygnału satelitarnego, otwórzcie menu wyszukiwania i wybierzcie transponder wzorcowy (np. 11508 MHz). Przesuwajcie czaszę o milimetr w lewo i prawo, aż pojawi się sygnał. Kiedy odnajdziecie maksimum, dokręćcie śruby azymutu, potem elewacji. Na koniec delikatnie obróćcie konwerter w uchwycie o kilka stopni — to tak zwany skew, czyli kąt polaryzacji, który w Warszawie dla Hot Birda wynosi około 5–7°. Dopiero po tym kroku dokręćcie wszystkie śruby do oporu.

Ustawienie anteny naziemnej

Na szczycie masztu, powyżej czaszy, zamocujcie antenę Yagi. Skierujcie ją w stronę Raszyna — dla większości dzielnic Warszawy to kierunek południowo-zachodni lub zachodni. Podłączcie kabel do puszki anteny, w której zainstalowany jest przedwzmacniacz. Przedwzmacniacz zasilicie później z dekodera lub telewizora przez separator napięcia (dołączany do zestawu). Włączcie skanowanie kanałów w telewizorze i obserwujcie, jakie programy zostają wykryte. Przesuwajcie antenę co kilka stopni od lewej do prawej, aż wskazania na mierniku (lub pasku jakości w menu) będą najwyższe. Pamiętajcie, że jeśli korzystacie z anteny wyposażonej w filtr 5G (modele oznaczone 5G Protected), odbierzecie wyłącznie MUX-y nadawane w UHF. Aby odebrać MUX-8 w paśmie VHF, potrzebna jest dodatkowa antena VHF albo model szerokopasmowy z zyskiem w VHF (np. Telmor TurboT V3) oraz specjalna zwrotnica sumująca.

Łączenie sygnałów jednym kablem

Tu zaczyna się prawdziwa integracja obu światów. Zwrotnica TV/SAT (diplekser) pozwala zsumować sygnał z obu anten w jednym przewodzie koncentrycznym. Pierwszy diplekser montujecie przy antenach, na maszcie albo bezpośrednio pod dachem — wejście SAT z konwertera, wejście TER z anteny naziemnej, wyjście do kabla prowadzącego w dół. Drugi diplekser (odwrócony) instalujecie przy telewizorze albo w puszce abonenckiej — rozdziela zsumowany sygnał z powrotem na dwie gałęzie. Do gniazda SAT podłączacie dekoder satelitarny, do gniazda TV — telewizor z wbudowanym tunerem DVB-T2 lub osobny dekoder naziemny. Gdyby telewizor miał tylko jedno wejście antenowe, wystarczy rozdzielacz dwuwrotniowy (rozgałęźnik 1/2) albo dekoder combo z dwoma głowicami.

Kiedy warto zadzwonić po fachowca

Samodzielny montaż na jednorodzinnym domu z dachem skośnym, do którego mamy łatwy dostęp przez okno połaciowe albo drabinę, nie wymaga zezwolenia. Inaczej wygląda sytuacja w bloku z wielkiej płyty albo w kamienicy wspólnoty mieszkaniowej. Zamontowanie anteny na elewacji lub dachu wymaga zgody zarządcy — regulaminy wspólnot coraz częściej wyznaczają osobne strefy montażowe, określają dopuszczalne średnice czasz i wymagają, by instalacja nie szpeciła bryły budynku. Zdarza się też, że konstrukcja dachu nie pozwala na montaż wysokiego masztu, a wtedy pozostaje balkon, o ile nie zabrania tego regulamin. W takim wypadku poproście o pomoc instalatora z uprawnieniami — wykona pomiary sygnału miernikiem DVB-S2/T2, dobierze właściwy konwerter, sprawdzi ekranowanie kabla i w razie potrzeby zaciągnie drugi kabel do drugiego telewizora.

Jeśli mieszkacie w domu jednorodzinnym i macie podstawowe narzędzia (wiertarkę udarową, poziomicę, komplet kluczy), całość prac zajmie Wam spokojne pół dnia. Najpierw mocujecie maszt i uchwyt, potem zawieszacie czaszę, ustawiacie LNB i konwerter, podłączacie kabel i wykonujecie strojenie. Na koniec mocujecie antenę naziemną, instalujecie przedwzmacniacz, a na końcu obie gałęzie łączycie diplekserem.

Najczęstsze błędy, które kosztują cały dzień pracy

Najbardziej zdradliwy jest zbyt luźny docisk śrub na czaszy. Po pierwszym większym podmuchu wiatru antena o milimetr przesunie się w azymucie i sygnał satelitarny zniknie, choć będziecie pewni, że wszystko jest dobrze dokręcone. Druga pułapka to skręcenie złącza F z niedokładnie odizolowanym kablem — gdy drucik oplotu dotknie rdzenia, w najlepszym razie pojawi się krótki zanik sygnału. Trzecia sprawa to brak pionu masztu.

Pozioma belka między śrubami wygląda niewinnie, ale odchylenie o 2° w pionie oznacza o 2° błędną elewację, a to wystarczy, żeby stracić sygnał. Przed dokręceniem sprawdźcie pion poziomicą po obu stronach masztu. Czwarta rzecz to mocowanie anteny naziemnej poniżej czaszy satelitarnej — daje to złudzenie porządku, ale oba odbiorniki zakłócają się wzajemnie, a w czasie deszczu na ekranie pojawiają się cyfrowe kostki. Piąty błąd to prowadzenie kabla równolegle do kabli energetycznych. Najlepiej zachować odstęp co najmniej 10 cm od wszelkich przewodów zasilających, a przejścia przez ścianę wykonać w rurze osłonowej uszczelnionej silikonem.

Koszt utrzymania w czasie

Instalacja zrobiona z dobrych materiałów działa latami bez ingerencji. Wystarczy raz na rok skontrolować stan złączek, dokręcić obejmy po zimie i sprawdzić, czy czasza nie obróciła się pod naporem śniegu albo lodu. Warto też pamiętać, że kabel koncentryczny RG-6 z rdzeniem miedzianym starzeje się wolniej niż jego tańszy odpowiednik z rdzeniem stalowym pokrytym miedzią, który po kilku latach potrafi stracić nawet połowę skuteczności. Raz na kilka lat warto też przetrzeć konwerter suchą ściereczką, jeśli widzicie na nim kurz albo ptasie odchody — to drobny zabieg, ale potrafi przywrócić kilka procent jakości sygnału.

Co wybrać na koniec

Jeśli odbieracie głównie Hot Birda i macie jeden telewizor, najprościej złożyć konfigurację z anteną 80 cm, konwerterem Single, diplekserem na maszcie oraz gniazdem abonenckim TV/SAT przy telewizorze. Przy dwóch odbiornikach sięgnijcie po konwerter Twin — dwa kable do dipleksera, drugi diplekser przy dekoderach, dwa niezależne kanały. Przy kilku telewizorach i wielu dekoderach najlepszym rozwiązaniem jest konwerter Quattro i multiswitch 5/8, choć to rozwiązanie wymaga już większego nakładu pracy przy prowadzeniu okablowania. Wariant z dwiema antenami na jednym maszcie sprawdza się wszędzie tam, gdzie nie ma zakazu montażu na elewacji — w domach jednorodzinnych, willach, w zabudowie szeregowej. W zabudowie wielorodzinnej lepiej postawić na rozwiązania balkonowe albo poprosić zarządcę o wskazanie wyznaczonego miejsca na dachu. Niezależnie od wariantu, najważniejsze pozostaje to samo: solidny maszt, dobry kabel, precyzyjne ustawienie i regularne przeglądy. Taka instalacja posłuży Wam przez wiele lat, a każdy deszczowy wieczór zakończy się wyraźnym obrazem, nie szumem i migotaniem.