TIENDA RIBAMARCONSERVAS EN FACEBOOK.

Spacerując po osiedlach, rzuca się w oczy masa talerzy satelitarnych z odpryskującą farbą, brązowymi zaciekami na krawędziach i rudymi plamami wokół śrub mocujących. Większość właścicieli macha na to ręką – dopóki telewizor pokazuje obraz, po co się przejmować. Kłopot zaczyna się zwykle w najmniej spodziewanym momencie: podczas transmisji meczu, w trakcie sobotniego filmu albo gdy za oknem rozpada się deszcz ze śniegiem. Dekoder Polsat Box 4K czy Ultrabox+ 4K nagle wyrzuca komunikat o braku sygnału i cała magia pryska. Pojawia się wtedy zasadnicze pytanie: czy tę skorodowaną konstrukcję jeszcze da się doprowadzić do porządku, czy pora na gruntowną wymianę.

Od czego zacząć oględziny starej anteny

Zanim ktokolwiek sięgnie po klucze albo zamówi nowy sprzęt, trzeba spokojnie obejrzeć każdy element instalacji satelitarnej. Rdza na obrzeżu czaszy to jedno, ale prawdziwe zagrożenie często siedzi gdzie indziej. Zaczynamy od mocowania do ściany lub masztu. Miejsca, gdzie uchwyt wchodzi w kołki rozporowe wbite w elewację albo gdzie obejma zaciska się na rurze – tam korozja potrafi najbardziej nadgryźć metal. Przy silniejszych podmuchach wiatru osłabiony uchwyt może się odgiąć, a w skrajnym wypadku – urwać. Po zimie, gdy na dachach zalegał śnieg i lód, takie uszkodzenia zdarzają się częściej, niż mogłoby się wydawać.

Drugi krok to wysięgnik, na którym wisi konwerter. Skorodowany profil aluminiowy lub stalowy traci sztywność. Wystarczy, że ugnie się o 2–3 mm, a antena „patrzy” już w nieco innym punkcie nieba. Efekt? Przy bezwietrznej pogodzie sygnał jeszcze jako tako trzyma, ale przy każdym mocniejszym podmuchu obraz zaczyna się sypać. W przypadku odbioru kanałów w jakości 4K z satelity Hotbird nawet minimalne odchylenie potrafi zepsuć odbiór transmisji.

Następnie przechodzimy do samej czaszy. Modele stalowe starszego typu, produkowane kilkanaście lat temu, często mają już miejsca, gdzie lakier odszedł całymi płatami. Na powierzchni odbijającej sygnał widać wżery, drobne wygięcia po uderzeniach gradu albo odkształcenia od zalegającego śniegu. Jeśli korozja jest tylko na brzegach, odbiór może być jeszcze zadowalający. Gorzej, gdy środek czaszy przestał być równy – wtedy zysk anteny spada i nawet porządny konwerter, taki jak Inverto Black Ultra o poziomie szumów 0,2 dB, nie wyciągnie pewnego obrazu przy gorszej pogodzie.

Na koniec oględzin sprawdzamy kabel koncentryczny na całej długości – od konwertera aż do wejścia w ścianę budynku. Stary przewód, który przez kilka sezonów był smagany deszczem, mrozem i słońcem, potrafi mieć popękaną izolację zewnętrzną. Woda, która dostanie się pod osłonę, powoli utlenia oplot miedziany. Przewód zamiast przewodzić sygnał, zaczyna go wytłumiać. Dekoder pokazuje wtedy skaczący poziom mocy – raz 80%, za chwilę 30%, choć nikt nie dotykał anteny.

Usuwanie rdzy i przygotowanie powierzchni – od czego zacząć

Jeżeli po oględzinach stwierdziliście, że czasza nadaje się do renowacji, pierwszym ruchem jest demontaż anteny z uchwytu. Pracowanie na wysokości z odrdzewiaczem w jednej ręce i papierem ściernym w drugiej to proszenie się o wypadek. Zdejmijcie cały talerz, odkręćcie konwerter razem z wysięgnikiem i przenieście wszystko na ziemię lub do warsztatu. Do odkręcenia zardzewiałych śrub może być potrzebny preparat penetrujący w rodzaju WD-40 – spryskajcie gwinty i odczekajcie kilkanaście minut, zanim użyjecie klucza. Zapieczone nakrętki łatwo ukręcić, a szukanie nowych śrub o nietypowym gwincie to dodatkowa strata czasu.

Gdy antena leży już na stabilnym podłożu, bierzemy się za czyszczenie mechaniczne. Do usuwania luźnej rdzy i starej, łuszczącej się farby najlepiej sprawdza się szczotka druciana – ręczna lub zakładana na wiertarkę. Używajcie jej z wyczuciem, szczególnie przy cieńszych blachach, żeby nie porysować metalu głębiej niż to konieczne. Po wstępnym oczyszczeniu przechodzimy do papieru ściernego – zaczynając od grubszego ziarna (około P80) i stopniowo schodząc do drobniejszego (P120–P180). Powierzchnia po zeszlifowaniu ma być gładka w dotyku, bez wystających płatków rdzy.

Kolejny etap to odtłuszczanie chemiczne. Nawet niewidoczny osad z sadzy, tłustych wyziewów z komina czy zwykłego kurzu pomieszanego z deszczówką potrafi zepsuć przyczepność nowej farby. Przetrzyjcie całą czaszę szmatką nasączoną benzyną ekstrakcyjną albo gotowym preparatem odtłuszczającym. Dopiero na tak oczyszczoną powierzchnię nakładamy odrdzewiacz – preparat, który wnika w mikropory metalu i zatrzymuje dalszą korozję. W sklepach z chemią budowlaną dostępne są odrdzewiacze w płynie, żelu i sprayu. Żel lepiej trzyma się pionowych powierzchni, spray łatwiej rozprowadza się na dużych płaszczyznach. Po nałożeniu odrdzewiacza dajemy mu wyschnąć zgodnie z instrukcją na opakowaniu – zazwyczaj trwa to od kilku do kilkunastu godzin.

Czym i jak pomalować czaszę – farby, których używają instalatorzy

Malowanie anteny satelitarnej różni się od malowania płotu czy bramy. Powłoka nie może zawierać domieszek metali, które zakłócałyby odbijanie fal radiowych. Z tego samego powodu farba musi być całkowicie matowa – błyszcząca emalia rozprasza sygnał w niekontrolowany sposób i realnie obniża zysk anteny. Instalatorzy najczęściej sięgają po farby akrylowe w sprayu przeznaczone do metalu, odporne na promieniowanie UV i wahania temperatury od mrozu po letnie upały. Sprawdza się też emalia akrylo-kauczukowa – dobrze kryje, szybko schnie i nie łuszczy się pod wpływem deszczu.

Przed malowaniem warto nałożyć podkład antykorozyjny – jedną cienką warstwę, która stworzy barierę między metalem a otoczeniem. Po wyschnięciu podkładu przystępujemy do właściwego malowania. Farbę w sprayu nanosi się z odległości około 20–30 cm, prowadząc puszkę równomiernymi pasami. Lepsze są dwie cienkie warstwy niż jedna gruba – unikamy w ten sposób zacieków i nierówności. Między warstwami trzeba odczekać przynajmniej 30–40 minut. Niektórzy majsterkowicze malują anteny pędzlem, jednak pistolet lub spray daje gładszą powierzchnię, a to właśnie gładkość decyduje o tym, czy fala odbije się poprawnie.

Po pomalowaniu całej czaszy odstawiamy ją do pełnego wyschnięcia na 24 godziny – dopiero potem można wykonać ponowny montaż anteny satelitarnej na uchwycie. Uwaga: nigdy nie malujcie konwertera ani jego plastikowej osłony. Farba na obudowie LNB może zablokować odbiór sygnału.

Konwerter – kiedy wymiana jest niezbędna, a kiedy wystarczy czyszczenie

Konwerter (zwany też LNB) to niewielkie urządzenie umieszczone na końcu wysięgnika, skierowane w stronę czaszy. Jego zadaniem jest zebranie odbitych fal i przekształcenie ich na sygnał, który popłynie kablem do dekodera. Stary konwerter, który spędził na dworze kilka lat, może wyglądać na pierwszy rzut oka w porządku, ale wewnątrz obudowy często kryje przykre niespodzianki: ślady wilgoci, zaśniedziałe styki albo mikropęknięcia plastiku, przez które do środka dostała się woda.

Jak sprawdzić stan LNB bez specjalistycznego sprzętu? Odkręćcie wtyk F od konwertera i zajrzyjcie do gniazda. Jeśli widzicie zielonkawy nalot, biały osad albo rdzawy proszek – konwerter nadaje się do wymiany. To samo dotyczy sytuacji, gdy obudowa jest popękana albo poluzowana w obejmie. Na forach elektroników powtarza się opinia, że konwerter po 7–8 sezonach zimowych zwykle nie trzyma już deklarowanych parametrów, nawet jeśli na zewnątrz wygląda nieźle.

Na rynku dostępne są konwertery w kilku odmianach. Single ma jedno wyjście – do jednego dekodera. Twin daje dwa niezależne wyjścia, co pozwala podłączyć dwa osobne tunery (np. dekoder w salonie i telewizor w sypialni). Quad ma cztery wyjścia – przydaje się, gdy w domu są trzy lub cztery odbiorniki. Quattro to wersja do instalacji z multiswitchem, stosowana głównie w budynkach wielorodzinnych. Do zwykłego mieszkania z jednym lub dwoma dekoderami w zupełności wystarczy Twin, a do pojedynczego odbiornika – Single. Przykładowo, konwerter Inverto Black Ultra Single (poziom szumów 0,2 dB) należy do jednych z najczęściej wybieranych przy wymianie starych LNB na instalacjach ustawionych na Hotbirda.

Wymiana kabla i poprawne zarabianie wtyków F

Kabel koncentryczny łączący konwerter z dekoderem to często najbardziej zaniedbany element instalacji. Tymczasem to właśnie na starym przewodzie dochodzi do największych strat sygnału jeszcze zanim dotrze on do odbiornika. Jeżeli izolacja zewnętrzna jest spękana, sztywna albo ma odbarwienia od słońca – wymieńcie cały odcinek. Nowy przewód powinien mieć impedancję 75 omów i solidne ekranowanie – w praktyce sprawdzają się kable typu RG-6 z potrójnym oplotem (tzw. Trishield). Przy odległościach do 30–40 metrów od anteny do dekodera taki przewód sprawdzi się bez problemu.

Zarabianie wtyku F na końcu kabla to czynność, którą da się wykonać samodzielnie, ale trzeba to zrobić dokładnie. Oto kolejność działań:

• Zdejmijcie zewnętrzną izolację na odcinku około 12–15 mm – najlepiej specjalnym ściągaczem do kabli koncentrycznych, ale można też użyć ostrego nożyka, tnąc płytko, żeby nie uszkodzić oplotu.
• Oplot miedziany odgnijcie do tyłu, na izolację zewnętrzną – tak, żeby odsłonić warstwę folii ekranującej.
• Zdejmijcie folię razem z wewnętrzną izolacją (biały lub przezroczysty dielektryk) na długości około 8–10 mm, odsłaniając miedzianą żyłę środkową.
• Na tak przygotowany koniec nakręćcie wtyk F – powinien wchodzić ciasno. Żyła środkowa musi wystawać z wtyku na około 2–3 mm, nie więcej.
• Oplot, który wcześniej odgięliście, ma teraz przylegać do gwintowanej części wtyku od spodu – to on zapewnia kontakt elektryczny z masą.
• Nadmiar oplotu odetnijcie, żeby nie stykał się z żyłą środkową i nie powodował zwarcia.

Gotowe złącze powinno być sztywne – jeśli kabel obraca się wokół wtyku, oznacza to, że nakrętka nie trzyma i trzeba poprawić zarobienie. Dobrze wykonane wtyki na obu końcach przewodu to gwarancja, że sygnał z konwertera dotrze do dekodera w nieosłabionej postaci. Fachowcy od instalacji satelitarnych często dodatkowo zabezpieczają złącza na zewnątrz taśmą samowulkanizującą – zapobiega to wnikaniu wilgoci.

Ustawienie anteny na nowo – jak trafić w satelitę po remoncie

Po zakończeniu renowacji i ponownym zamontowaniu anteny na uchwycie trzeba ją od nowa nakierować na satelitę. Nawet jeśli wydaje się, że czasza wróciła w to samo miejsce co wcześniej, różnica rzędu 1–2 mm w położeniu wysięgnika wystarczy, żeby sygnał był wyraźnie słabszy. Do poprawnego ustawienia potrzebujecie: poziomicy (maszt musi stać idealnie pionowo), drugiej osoby przy telewizorze, która będzie obserwować wskaźnik jakości sygnału w menu dekodera, oraz odrobiny wyczucia przy dokręcaniu śrub regulacyjnych.

W przypadku satelity Hotbird 13°E, z którego nadawane są pakiety Polsat Box i Canal+, z terenu centralnej Polski antenę kieruje się niemal dokładnie na południe, z drobną korektą. Azymut (kąt poziomy) wynosi około 178–180 stopni względem północy geograficznej – czyli praktycznie idealne południe z lekkim przesunięciem na zachód. Elewacja (kąt nachylenia czaszy w górę) to około 31–33 stopnie – dokładną wartość dla konkretnej miejscowości można sprawdzić w kalkulatorach satelitarnych dostępnych w internecie. Skręt konwertera (skew) to około minus 2–0 stopni, co oznacza, że LNB powinien być lekko obrócony w uchwycie – patrząc od przodu anteny, w prawo.

Do satelity Astra 19,2°E (niemieckie i francuskie kanały niekodowane, TV Trwam, Radio Maryja) azymut z okolic Warszawy to mniej więcej 170–172 stopnie, a elewacja około 29–31 stopni. Skręt konwertera będzie tu nieco większy niż przy Hotbirdzie. Jeśli macie antenę z dwoma konwerterami ustawionymi na oba satelity jednocześnie, konieczne jest zastosowanie przełącznika DiSEqC, który automatycznie wybiera właściwy LNB w zależności od wybranego kanału.

Najlepszą metodą na precyzyjne dostrojenie jest użycie prostego miernika sygnału satelitarnego (tzw. sat-finder). To niedrogie urządzenie wielkości dłoni podłącza się szeregowo między konwerter a dekoder. Wydaje dźwięk o zmiennej wysokości – im wyższy ton, tym lepszy sygnał. Regulację prowadzi się powoli, przesuwając czaszę dosłownie o milimetry – najpierw w płaszczyźnie poziomej (azymut), potem pionowej (elewacja), a na końcu dopracowuje się skręt LNB. Bez miernika zostaje metoda na dwie osoby i obserwacja paska jakości sygnału na ekranie telewizora – skuteczna, ale bardziej czasochłonna.

Kiedy lepiej wezwać instalatora zamiast działać samemu

Są sytuacje, w których samodzielna naprawa anteny to zbyt duże ryzyko. Jeśli czasza wisi na wysokości powyżej 4–5 metrów, a dostęp do niej wymaga wyjścia na dach o stromym spadku – lepiej odpuścić i zadzwonić po fachowca. Instalatorzy dysponują uprzężami, drabinami segmentowymi i przede wszystkim doświadczeniem w pracy na wysokości. Koszt wezwania specjalisty zwykle jest niższy niż ryzyko upadku z drabiny ustawionej na nierównym podłożu.

Druga sprawa to poważne uszkodzenia mechaniczne czaszy. Jeśli na powierzchni odbijającej są głębokie wgniecenia po uderzeniach (np. spadająca gałąź), a krawędź talerza jest wygięta – samo malowanie nic nie da. Geometria czaszy została naruszona i antena nie będzie już zbierać sygnału w jednym punkcie – fale będą się rozpraszać. W takim przypadku fachowiec od razu zasugeruje wymianę na nowy talerz i zaoszczędzi Wam godzin bezowocnego kręcenia śrubami przy dekoderze.

Podobnie jest z instalacjami wieloodbiornikowymi – gdy z jednej anteny sygnał idzie do kilku telewizorów przez multiswitch. Tam już nie wystarczy wymiana pojedynczego konwertera Single na Twin. Trzeba wiedzieć, jaki typ LNB współpracuje z danym multiswitchem (zwykle Quattro) i jak skonfigurować całość po wymianie. Samodzielne grzebanie w takiej instalacji kończy się często utratą sygnału we wszystkich pokojach naraz. Jeśli nie macie pewności co do typu swojej konfiguracji, skorzystajcie z usług serwisu anten satelitarnych – na terenie każdego większego miasta działa kilkudziesięciu instalatorów, którzy zajmują się zarówno montażem nowych zestawów, jak i naprawą starych.

Ostatnia kwestia to sprawdzenie uziemienia instalacji. Zgodnie z przepisami budowlanymi każda antena zewnętrzna powinna mieć uziemiony maszt, co chroni przed skutkami wyładowań atmosferycznych. Korozja często przerywa połączenie między masztem a przewodem uziemiającym. Instalator podczas wizyty serwisowej może to sprawdzić i w razie potrzeby odtworzyć prawidłowe połączenie. To drobiazg, o którym łatwo zapomnieć przy samodzielnej naprawie, a który ma realny wpływ na bezpieczeństwo całego budynku.