SARDINILLAS EN ACEITE DE OLIVA

Gdy telewizor stoi przy jednej ścianie, a balkon wychodzi na przeciwległą, pojawia się pytanie, jak poprowadzić kabel od czaszy do dekodera, żeby nie plątał się po listwach, framudze okna i korytarzu. Nie trzeba wzywać ekipy. Całą trasę da się zaplanować samodzielnie, jeśli wie się, czym różnią się konwertery, jaki kabel nadaje się do takiej pracy i którym sposobem najłatwiej wprowadzić przewód do środka. Poniżej znajdziecie konkretne warianty — od wyboru sprzętu, przez mocowanie, aż po testowanie sygnału. Trasa opisana jest krok po kroku, a trudniejsze pojęcia tłumaczymy prostymi słowami.

Trzy warunki, bez których nic z tego nie wyjdzie

Zanim wydacie pieniądze na czaszę, sprawdźcie trzy rzeczy. Bez nich nawet najlepszy sprzęt będzie bezużyteczny.

• Kierunek balkonu. Satelity telewizyjne wiszą nad równikiem. W polskich realiach antena musi patrzeć mniej więcej na południe, a dla większości centralnych dzielnic oznacza to azymut w granicach 185-195 stopni. Najłatwiej to zweryfikować smartfonem z aplikacją SatFinder albo kompasem.
• Czysta linia widzenia. Czasza musi widzieć niebo w kierunku satelity. Jeśli naprzeciwko balkonu stoi blok, hala albo rosłe drzewo, sygnał będzie blokowany. Pomocne bywa wyjście na balkon i obserwacja nieba o tej samej porze, kiedy zamierzacie oglądać telewizję, żeby zobaczyć, czy w polu widzenia nie stoi żadna przeszkoda.
• Zasady spółdzielni lub wspólnoty. Wnętrze balkonu formalnie należy do lokalu, ale regulaminy osiedli często wymagają zgłoszenia. W jednych spółdzielniach wystarczy montaż anteny satelitarnej na barierce bez dodatkowych formalności, w innych trzeba złożyć podanie i poczekać na decyzję zarządu. Bez tego nawet najlepiej ustawiona antena może zostać nakazana do usunięcia.

Jaką czaszę wybrać

Rozmiar czaszy to pierwszy parametr, który decyduje o stabilności obrazu. W polskich warunkach dla odbioru kanałów HD sensownym minimum jest średnica 80 cm. Jeśli zależy wam na 4K albo na pewnym odbiorze w trakcie ulewy, lepiej celować w czasze 90-100 cm. Antena 80 cm waży zwykle od 3,5 do 5 kg, większa nawet 8-10 kg. To ważne, bo wpływa na dobór uchwytu.

Zwróćcie uwagę na kształt. Najpopularniejsze są czasze offsetowe, owalne, z ramieniem konwertera wysuniętym do przodu. Sprawdzają się na balkonach lepiej niż anteny symetryczne, bo łatwiej je skierować tuż nad balustradą, bez konieczności ustawiania całej konstrukcji pod dużym kątem. W sklepach internetowych najczęściej pojawiają się modele marek takich jak Corab, Televes, Opticum czy Fuba. Różnice w cenie wynikają głównie z grubości blachy, jakości malowania i wykończenia ramion, nie z samej średnicy.

Konwerter, czyli głowica na końcu ramienia

Konwerter (fachowo LNB, od angielskiego Low Noise Block) to małe urządzenie w kształcie odwróconego pudełka, które mocuje się na końcu ramienia czaszy. Zmienia odbierany sygnał z zakresu 10,7-12,75 GHz na pasmo, które kabel koncentryczny jest w stanie przenieść do dekodera. Bez konwertera żaden dekoder nie zobaczyłby sygnału z satelity.

W sprzedaży znajdziecie trzy główne warianty.

• Single — jedno wyjście. Wystarczy, jeśli macie jeden telewizor i jeden dekoder.
• Twin — dwa niezależne wyjścia. Pozwala podłączyć dwa dekodery albo jeden z nagrywaniem. Przy jednym telewizorze po drugiej stronie mieszkania to wariant optymalny.
• Quad — cztery wyjścia. Rozwiązanie dla osób, które planują multiroom albo podłączenie kilku dekoderów w różnych pokojach.

Najważniejszy parametr to szum własny, podawany w decybelach. Nowoczesne konwertery mają go na poziomie 0,1-0,3 dB. Im niższa liczba, tym lepiej, szczególnie dla anten 80 cm, gdzie zapas sygnału jest mniejszy. Warto też sprawdzić, czy konwerter ma filtr sygnałów LTE i 5G, bo pasma tych sieci potrafią zakłócać odbiór satelitarny. Popularne modele to między innymi Inverto Black Ultra, Telkom-Telmor oraz Sat-Digital, w cenach różniących się głównie zakresem pracy w niskich temperaturach.

Uchwyt: trzy sposoby mocowania na balkonie

Balkon to nie dach, więc wybór uchwytu jest ograniczony. Sprawdzone rozwiązania to trzy warianty.

• Uchwyt na barierkę — obejma obejmuje poziomy słupek albo szczebel balustrady. Maksymalne obciążenie takich uchwytów to zwykle 10-15 kg, co wystarcza na czasze do 100 cm. Najłatwiejszy do zamontowania i zdjęcia.
• Maszt wolnostojący — nóżka oparta o posadzkę balkonu z płytą albo obciążeniem (na przykład dwiema płytami chodnikowymi). Dobry, gdy balustrada jest szklana lub pełna betonowa, a nie ma na czym zacisnąć obejmy. Wymaga więcej miejsca.
• Wspornik do ściany — kotwy w ścianie nośnej za balkonem. Najtrwalsze, ale wymaga wiercenia i w większości regulaminów wymaga zgłoszenia.

W każdym przypadku pamiętajcie o trzech zasadach. Maszt albo rura, na której stoi antena, musi być idealnie pionowa, inaczej ustawienie będzie się rozjeżdżać przy każdym podmuchu wiatru. Rura powinna mieć średnicę 38 mm, bo taką obsługuje większość uchwytów. Całość trzeba zamocować tak, żeby się nie przekręcała. Lekka czasza na obejmie potrafi w kilka tygodni zrobić obrót o kilka stopni i zgubić sygnał bez wyraźnego powodu.

Jak skierować czaszę na satelitę

W Polsce kanały z platform Polsat Box i Canal+ lecą z satelity Hotbird 13°E. Programy Telewizji Trwam, Radia Maryja i wiele stacji europejskich idą z Astry 19,2°E. Te dwa satelity są blisko siebie, więc ustawienie raz jednego, raz drugiego wymaga jedynie lekkiej korekty kąta, nie przestawiania całej konstrukcji.

Dla centralnej Polski azymut na Hotbirda to mniej więcej 186-188 stopni, mierząc od północy geograficznej, zgodnie z ruchem wskazówek zegara. Elewacja, czyli nachylenie czaszy w pionie, wynosi około 30-32 stopni. Dla Astry azymut przesuwa się o kilka stopni w prawo, a elewacja spada o 1-2 stopnie. Dokładne wartości dla waszego adresu wyliczą kalkulatory online, takie jak Satlex albo TechniSat AzEl-Rechner.

Najwygodniej posłużyć się aplikacją. Darmowe programy SatFinder na Androida, DM SatFinder albo DishPointer na iOS po włączeniu lokalizacji same wyliczają azymut, elewację i kąt skrętu konwertera. Aplikacja pokaże też, czy w linii widzenia satelity nie ma przeszkód, w niektórych wersjach wystarczy skierować telefon w stronę nieba.

Samo strojenie przebiega tak. Mocujecie antenę na uchwycie, ale jeszcze nie dokręcacie do końca. Podłączacie kabel do dekodera. W menu dekodera wchodzicie w ustawienia anteny albo poziom sygnału i obserwujecie dwa paski: siłę i jakość. Delikatnie, co milimetr, przesuwacie czaszę w lewo i prawo, czekając 2-3 sekundy na reakcję wskaźnika. Gdy znajdziecie maksimum, dokręcacie śruby.

Jak poprowadzić kabel przez mieszkanie

To najtrudniejszy fragment, ale i tu są trzy sprawdzone warianty.

Przejście przez okno

Najprostsze, gdy balkon sąsiaduje z oknem. Dostępne są płaskie przelotki okienne, czyli krótki, bardzo cienki (zwykle 0,5 mm grubości) odcinek kabla, który mieści się między ramą a skrzydłem okna. Całkowita długość przelotki to około 25-27 cm. Na obu końcach ma złącza F. Okno nadal daje się normalnie otwierać i zamykać, a uszczelka nie jest naruszona. Wada: pojedyncza przelotka to sygnał bez wzmacniacza, więc dla dłuższych tras lepiej wybrać inną opcję.

Przewiert przez ścianę

Najczystsze rozwiązanie, gdy odległość od balkonu do telewizora wynosi kilka metrów. Potrzebna jest wiertarka udarowa z wiertłem do betonu o średnicy 10-12 mm. Wiercicie otwór lekko nachylony na zewnątrz, żeby woda nie wlewała się do środka. Przeciągacie kabel koncentryczny, a szczelinę wokół niego uszczelniacie silikonem dekarskim albo pianką montażową niskoprężną. Od wewnątrz zakładacie plastikowy przepust kablowy, który chroni kabel przy krawędzi otworu.

Zanim zaczniecie wiercić, przejedźcie ścianę detektorem, bo w bloku mogą biec kable elektryczne albo rury. Trzymajcie się też strefy co najmniej 5-10 cm od listew przypodłogowych i gniazdek.

Prowadzenie w listwach

Jeżeli otwór w ścianie to za dużo, a przelotka okienna nie wchodzi w grę, kabel można położyć w listwach przypodłogowych albo kanałach kablowych. To plastikowe profile mocowane do ściany, do których wpina się przewód. Kosztują niewiele, dają się malować na kolor ściany, a po zamontowaniu wyglądają jak dekoracja. Minus: trzeba liczyć się z niewielkim zagięciem kabla przy narożnikach, a koncentryk nie lubi ostrych łuków. Minimalny promień wygięcia to zwykle 5-6 cm.

Jaki kabel wybrać

Do instalacji satelitarnej potrzebny jest kabel koncentryczny o impedancji 75 omów, czyli taki sam jak do telewizji naziemnej, ale w lepszej wersji. Najczęściej polecany jest RG-6 z żyłą miedzianą o średnicy 1,0-1,13 mm. Tani odpowiednik ze stalową żyłą pokrywaną miedzią, tak zwany CCS, szybko rdzewieje, a straty sygnału są w nim wyraźnie wyższe.

W pomieszczeniach wystarczy kabel w powłoce PVC. Na balkonie lepiej sprawdza się wariant żelowany albo w powłoce PE, który jest odporniejszy na mróz, deszcz i słońce. Dobry kabel klasy RG-6 ma tłumienność około 18-20 dB na 100 metrów przy częstotliwości 800-900 MHz. To wystarczy, by kilkumetrowa trasa po mieszkaniu nie zjadła sygnału. Przy długościach powyżej 25-30 metrów warto zainwestować w kabel Tri-Shield albo Quad-Shield, z podwójnym albo potrójnym ekranowaniem, bo lepiej chroni przed zakłóceniami z domowych urządzeń.

Na obu końcach kabla montuje się złącza F. Do zarabiania złącz najlepiej użyć złącz kompresyjnych, które po zaciśnięciu szczelnie przylegają do kabla i nie przepuszczają wody. Jeśli trasa wymaga połączenia dwóch odcinków, robicie to łącznikiem F-F (potocznie „beczka") i takie połączenie okręcacie taśmą izolacyjną albo koszulką termokurczliwą. Każde dodatkowe połączenie to strata sygnału, więc im krótsza trasa i mniej łączeń, tym lepiej.

Co potrzebne do pracy

• Klucze nasadowe i płaskie (8-13 mm) do dokręcania uchwytu i śrub czaszy
• Wiertarka udarowa z wiertłami do betonu (średnica 10-12 mm) i do metalu (jeśli obejma wymaga podkładek)
• Detektor przewodów elektrycznych
• Nóż lub ściągacz izolacji do kabla koncentrycznego
• Zaciskarka do złącz F (kompresyjnych albo skręcanych)
• Poziomica
• Miarka
• Smartfon z aplikacją SatFinder

Najczęstsze kłopoty i jak je rozwiązać

Najczęstsza przypadłość to pikseloza albo zanik obrazu przy intensywnym deszczu. W większości przypadków wina leży po stronie źle dokręconej czaszy, bo uchwyt obrócił się o 2-3 stopnie pod wpływem wiatru. Wystarczy skorygować ustawienie, najlepiej w dniu bez opadów.

Jeśli obraz znika przy dobrej pogodzie, sprawdźcie trzy rzeczy. Po pierwsze, czy wtyk F przy dekoderze jest dobrze dokręcony. Po drugie, czy wzdłuż kabla nie ma zagięcia o promieniu mniejszym niż 5 cm. Po trzecie, czy konwerter nie ma pęknięcia obudowy. Wilgoć potrafi go z czasem zniszczyć, a wtedy w środku pojawia się korozja i sygnał spada do zera.

Zdarza się też, że sąsiad wycina drzewo albo montuje coś na elewacji, co zasłania sygnał. W takiej sytuacji pomaga jedynie zmiana pozycji anteny, wyżej na maszcie albo w innym rogu balkonu. Jeśli to nie wystarcza, pozostaje przeniesienie całej instalacji na dach, co zwykle wymaga zgody administracji i pomocy doświadczonej osoby.

Kiedy poprosić o pomoc

Samodzielny montaż ma sens, gdy macie podstawowe narzędzia, pewność w posługiwaniu się wiertarką i czas na spokojne ustawianie. Jeśli balkon wychodzi w stronę silnie zabudowaną, ściany są z żelbetu, a wiertarka udarowa to dla was nowość, rozsądniej będzie zlecić montaż doświadczonej osobie albo poprosić o pomoc kogoś, kto już taką instalację robił. Drobna pomoc sąsiada przy ustawianiu, gdy jedna osoba delikatnie kręci anteną, a druga obserwuje wskaźnik sygnału na ekranie, bywa bezcenna i skraca pracę z kilku godzin do kilkunastu minut.