BLACK FRIDAY

Obraz w telewizorze może wyglądać poprawnie przez kilka dni, a potem zacząć zanikać przy deszczu, silniejszym wietrze albo po podłączeniu drugiego odbiornika. Najczęściej nie oznacza to awarii telewizora. Problem leży w ustawieniu anteny, przewodzie, złączu albo zbyt słabym sygnale na konkretnym kanale. Dobry miernik sygnału telewizyjnego pozwala sprawdzić instalację liczbowo, zamiast obracać antenę i zgadywać, czy wynik jest lepszy.

Pasek „siła” w menu dekodera lub telewizora bywa pomocny, ale pokazuje wynik po wielu elementach instalacji i reaguje z opóźnieniem. Miernik podłączamy przy antenie, przy rozgałęźniku albo przy gniazdku. Dzięki temu możemy ustalić, w którym miejscu pojawia się strata. W urządzeniach do telewizji naziemnej spotkamy pomiar poziomu w dBµV, jakości, stosunku sygnału do zakłóceń, błędów transmisji oraz, w bardziej rozbudowanych modelach, podgląd kanału i wykres pasma. Przykładowe mierniki obsługujące DVB-T/T2, DVB-S/S2 i DVB-C mierzą między innymi poziom, C/N, BER oraz MER.

Dlaczego pasek w telewizorze nie wystarcza

Telewizor pokazuje zwykle 2 wskaźniki procentowe: siłę i jakość. Pierwszy informuje, czy tuner dostaje sygnał, drugi mówi w uproszczeniu, czy da się go poprawnie odczytać. To nadal nie wystarcza do znalezienia przyczyny problemu. Możemy mieć wysoki poziom i słabą jakość, gdy przewód wpuszcza zakłócenia, wzmacniacz przesterowuje instalację albo antena odbiera odbicia od budynków.

Przy antenie naziemnej zwykły wskaźnik może doprowadzić do ustawienia jej na silne odbicie, nie na najlepszy sygnał. Kanały zaczną działać, lecz po zamknięciu okna, przejeździe dużego pojazdu w pobliżu albo zmianie pogody odbiór przestanie być pewny. Miernik pokazuje wynik podczas regulacji, więc obracamy antenę o małe odcinki, obserwujemy jakość i zatrzymujemy się nie tam, gdzie poziom jest najwyższy, lecz tam, gdzie parametry odbioru są najlepsze.

Przy antenie satelitarnej problem jest podobny, ale łatwiej złapać nie ten satelitę. Prosty wskaźnik wychyłowy reaguje na sygnał w paśmie, ale nie potwierdza, czy trafiliśmy w Hot Bird, Astrę czy inną pozycję. Miernik cyfrowy pozwala wybrać satelitę i konkretną częstotliwość testową, a następnie potwierdzić odbiór kanału. W instrukcjach ustawiania anten zaleca się najpierw odszukać sygnał, potem regulować położenie czaszy i skręt konwertera, a śruby dokręcać dopiero po osiągnięciu najlepszego wyniku jakości.

Co mierzy porządne urządzenie

Poziom sygnału mówi, ile energii dociera do wejścia miernika. Jest podawany najczęściej w dBµV. Zbyt niski wynik oznacza, że tuner może nie utrzymać odbioru. Zbyt wysoki także nie jest dobry, zwłaszcza po zastosowaniu zbyt mocnego wzmacniacza. Wtedy głowica telewizora albo dekodera może być przeciążona, choć pasek siły pokaże niemal pełną skalę.

MER, czyli współczynnik jakości modulacji, pomaga ocenić czystość sygnału cyfrowego. Im wyższy wynik, tym większa rezerwa odbioru. Nie musimy znać matematyki stojącej za tym skrótem. W praktyce porównujemy wskazania: jeśli po przesunięciu anteny poziom prawie się nie zmienił, ale MER wyraźnie wzrósł, zostawiamy antenę w nowym położeniu. Mierniki z wyższej półki pokazują MER, BER, C/N oraz wykres konstelacji, czyli obraz pozwalający ocenić zakłócenia i błędy odbioru.

BER to liczba błędów w odbieranych danych. Niski BER jest pożądany. W praktyce nie wystarczy patrzeć na jeden wynik przez kilka sekund. Antenę ustawiamy, czekamy chwilę, obserwujemy pomiar na kilku kanałach lub częstotliwościach, a na końcu sprawdzamy instalację po dokręceniu obejm. Jeżeli BER skacze, szukamy luźnego złącza, wilgoci w przewodzie, uszkodzonego wzmacniacza albo przeszkody przed anteną.

C/N oznacza relację użytecznego sygnału do tła zakłóceń. Im wyższa, tym lepiej. W prostym języku: miernik rozróżnia nie tylko „ile” sygnału mamy, ale też „jak czysty” jest sygnał. To właśnie ta informacja odróżnia urządzenie pomiarowe od samego brzęczyka do ustawiania czaszy.

Jaki miernik wybrać

Nie każdy potrzebuje profesjonalnego urządzenia z dużym ekranem. Wybór zależy od rodzaju anteny i tego, czy miernik ma służyć do pojedynczego ustawienia, czy do szukania usterek. Trzeba też sprawdzić obsługiwane standardy. Dla telewizji naziemnej szukamy DVB-T2 z HEVC, dla satelity DVB-S2 lub DVB-S2X, a dla instalacji kablowej DVB-C. Uniwersalny model ST-5155 obsługuje telewizję naziemną, satelitarną i kablową, ma podgląd kanału oraz pomiary poziomu, C/N, BER i MER.

• Prosty wskaźnik satelitarny: podłączamy go między konwerter a dekoder. Nadaje się do wstępnego znalezienia sygnału, lecz nie potwierdzi wybranego satelity ani jakości konkretnego transpondera.
• Prosty miernik DVB-T/T2: sprawdza poziom sygnału naziemnego i pomaga podczas ustawiania anteny kierunkowej. Przykładowy model TZU 22 działa w zakresie 47–862 MHz, może być zasilany z tunera 5 V albo zewnętrznie w zakresie 5–12 V, a jego deklarowany zakres pomiarowy wynosi 50–80 dB.
• Miernik combo: obsługuje antenę naziemną i satelitarną, czasem również telewizję kablową. To rozsądny wybór, gdy przy domu działają 2 rodzaje instalacji.
• Miernik profesjonalny: ma analizator widma, pomiary MER i BER, test przewodu, podgląd obrazu, obsługę przełączników DiSEqC oraz funkcje przydatne przy rozbudowanych instalacjach. Taki sprzęt pozwala też wykrywać zakłócenia LTE.

Ustawianie anteny naziemnej

Zaczynamy od obejrzenia miejsca na montaż anteny satelitarnej. Antena nie powinna być schowana za blachą, metalową balustradą, ścianą ani pod mokrymi gałęziami. Sprawdzamy także, czy maszt stoi pionowo. Nawet dobra antena nie da przewidywalnego wyniku, jeśli jej uchwyt przemieszcza się przy lekkim nacisku.

Odłączamy przewód od telewizora i podłączamy go do wejścia miernika. Jeśli antena ma wzmacniacz, sprawdzamy w instrukcji, skąd ma dostać zasilanie: z miernika, zasilacza antenowego albo tunera. Nie podłączamy zasilania w ciemno. W części instalacji aktywnych napięcie trzeba podać osobnym zasilaczem z separatorem, a w innych miernik przekazuje je do anteny.

Na mierniku wybieramy właściwy standard DVB-T2 i wykonujemy automatyczne wyszukiwanie kanałów. Następnie wybieramy jeden z odbieranych multipleksów, obracamy antenę powoli w poziomie i zatrzymujemy się na najlepszej jakości. Potem delikatnie zmieniamy pochylenie anteny. Gdy wynik zaczyna spadać, cofamy ją do najlepszego ustawienia. Nie wykonujemy gwałtownych ruchów: przy kierunkowej antenie przesunięcie o kilka milimetrów na maszcie może zmienić rezultat.

Po dokręceniu obejmy robimy drugi pomiar. To ważny etap, bo dokręcanie potrafi lekko obrócić antenę. Miernik podłączamy też przy telewizorze. Jeżeli przy antenie wynik był dobry, a przy gniazdku spadł, nie regulujemy ponownie anteny. Kontrolujemy kabel, rozgałęźnik, złącza oraz wzmacniacz.

Ustawianie anteny satelitarnej

Przed wejściem na drabinę sprawdzamy przewód i złącza. Wtyk powinien być dokręcony, ekran przewodu nie może dotykać środkowego drutu, a z kabla nie może wystawać postrzępiony oplot. Przy konwerterze stosujemy złącze nakręcane równo, bez nadmiernego zginania przewodu. Osłona gumowa lub taśma samowulkanizująca ograniczy dostęp wody do połączenia.

Miernik podłączamy krótkim przewodem między konwerter a kabel prowadzący do dekodera albo zasilamy konwerter bezpośrednio z miernika, jeśli urządzenie ma taką funkcję. W menu wybieramy Hot Bird dla pakietów Canal+ i Polsat Box albo Astrę dla odbioru między innymi TV Trwam, Radia Maryja oraz kanałów niemieckich i francuskich. Nie wybieramy satelity „na próbę”, ponieważ wtedy urządzenie może wskazywać poprawny poziom z niewłaściwej pozycji.

Najpierw ustawiamy przybliżony kierunek i nachylenie czaszy zgodnie z kalkulatorem dla miejsca montażu. Potem przesuwamy antenę w poziomie bardzo małymi ruchami, obserwując identyfikację satelity, jakość i MER. Po znalezieniu właściwego sygnału zmieniamy nachylenie czaszy, a na końcu nieznacznie obracamy konwerter w jego uchwycie. Dopiero wtedy dokręcamy śruby naprzemiennie, sprawdzając, czy parametr jakości nie spadł.

Jeżeli na mierniku satelita jest wykryty, ale jakość pozostaje niska, nie kupujemy od razu większej czaszy. Najpierw sprawdzamy, czy przed anteną nie ma gałęzi, elewacji budynku albo metalowego elementu. Kontrolujemy też konwerter, przewód i rozgałęźniki. Przy instalacji z kilkoma odbiornikami miernik powinien obsługiwać przełączniki DiSEqC oraz instalacje Unicable; takie funkcje znajdują się w bardziej rozbudowanych modelach combo.

Jak znaleźć usterkę

Dobry miernik jest używany nie tylko podczas montażu. Gdy kanały znikają, zaczynamy od pomiaru przy antenie. Jeśli parametry są tam prawidłowe, przechodzimy do kolejnych punktów: za rozgałęźnikiem, przy gniazdku i bezpośrednio przy odbiorniku. W ten sposób zawężamy miejsce awarii bez wymiany całej instalacji.

• Poziom spada za rozgałęźnikiem: sprawdzamy jego oznaczenia, liczbę wyjść oraz stan złączy. Element przeznaczony do innego pasma może tłumić część odbieranych kanałów.
• Jakość spada po włączeniu zasilacza: wzmacniacz może być uszkodzony albo zbyt mocny. Warto wykonać pomiar z jego pominięciem.
• Wyniki skaczą po poruszeniu przewodem: wymieniamy złącze lub uszkodzony odcinek kabla. Nie wystarczy mocniej dokręcić starego wtyku, jeśli przewód jest zaśniedziały.
• Tylko część kanałów nie działa: mierzymy każdy odbierany multipleks osobno. Problem może dotyczyć ustawienia anteny, filtra, wzmacniacza albo konkretnej częstotliwości.
• Satelita znika przy opadach: kontrolujemy ustawienie czaszy, mocowanie konwertera i szczelność połączenia przy antenie.

Kiedy wezwać instalatora

Samodzielny pomiar ma sens, gdy mamy bezpieczny dostęp do anteny i instalacja jest prosta. Nie pracujemy jednak na śliskim dachu, przy przewodach energetycznych ani na maszcie wymagającym wejścia wysoko nad ziemię. W takich sytuacjach bezpieczniej zlecić pomiar osobie, która ma zabezpieczenia do pracy na wysokości i miernik z analizą jakości.

Pomoc fachowca przydaje się także wtedy, gdy instalacja ma rozgałęźniki, wzmacniacze, kilka gniazd, antenę naziemną i satelitarną na jednym maszcie albo przewody prowadzone przez kilka kondygnacji. Profesjonalne mierniki pozwalają wykonywać pełne pomiary DVB-T/T2, DVB-S/S2, DVB-C oraz zapisywać ich wyniki, co ułatwia porównanie stanu instalacji przed i po naprawie.

Najlepszy miernik nie zastąpi poprawnego montażu, ale pokazuje, czy po regulacji rzeczywiście poprawiliśmy odbiór. Dzięki temu nie wymieniamy przypadkowo anteny, wzmacniacza i kabli, gdy winne jest jedno źle założone złącze albo przesunięta czasza.