RIBAMAR PRESENTE EN ASTURIAS DE LA MANO EMBUTIDOS y QUESOS CORTINA

Telewizja satelitarna w naszym kraju ma już ponad 30 lat. Pierwsze talerze na blokach i domach jednorodzinnych wskazywały właśnie na Astrę 19.2°E — pozycję, z której do dziś dociera kilkaset darmowych programów, głównie w języku niemieckim, a także jeden polski kanał telewizyjny i jedno radio. Wielu widzów nadal odbiera Astrę obok Hotbirda 13°E, korzystając z jednej czaszy i układu zwanego zezem albo konwertera monoblock. Poniżej znajdziecie nasz przewodnik dla osób, które chcą zamontować i wyregulować zestaw samodzielnie.

Co daje Astra 19.2°E i dlaczego warto ją ustawić

Z pozycji 19.2°E nadaje kilka satelitów należących do konsorcjum SES. Sygnał obejmuje całą Europę Środkową, w tym Polskę, więc wystarczy antena o średnicy 80–90 cm, żeby odbierać zarówno kanały w jakości HD, jak i 4K. W naszym regionie nie trzeba montować ogromnych talerzy. Darmowy pakiet obejmuje ponad 200 programów, w tym:

• TV Trwam oraz Radio Maryja — jedyne regularnie nadawane pozycje w języku polskim na tej pozycji;
• kilkadziesiąt kanałów niemieckojęzycznych — od ogólnych (Das Erste, ZDF, RTL) po tematyczne;
• stacje francuskie, włoskie, angielskie, a także kanały religijne i muzyczne.

Jeśli macie w domu dekoder obsługujący standard DVB-S2, wystarczy poprawnie ustawiona czasza, by bez abonamentu i umów z operatorem oglądać sporą część tej oferty.

Lista sprzętu, który zabieramy na dach

Zanim zaczniecie wiercić, przygotujcie wszystko w jednym miejscu. Poniższa lista obejmuje elementy dostępne w polskich sklepach z elektroniką użytkową i RTV-SAT. Wybierajcie urządzenia od sprawdzonych marek, by uniknąć problemów z jakością sygnału.

• Czasza antenowa o średnicy 80 cm (stalowa, malowana proszkowo). Modele takie jak FAMAVAL 80 SP 30, TRIAX 80 TD czy Corab ASC-800M dobrze sprawdzają się w naszym klimacie. Ogniskowa rzędu 520 mm, mocowanie konwertera 40 mm.
• Konwerter LNB typu Universal Quad z czterema niezależnymi wyjściami. Dzięki temu podłączymy kilka dekoderów bez dodatkowego rozgałęźnika. Zalecany współczynnik szumów własnych to 0,1–0,2 dB — im niższy, tym lepszy margines w trudnych warunkach pogodowych.
• Kabel koncentryczny klasy RG-6, najlepiej w wersji Triset-113 z rdzeniem miedzianym 1,13 mm i podwójnym ekranem (folia aluminiowa + oplot). Tłumienie takiego przewodu wynosi około 27–28 dB na 100 m przy 2150 MHz, więc przy typowym odcinku 10–20 m nie musicie się martwić o straty.
• Wtyki F w wersji kompresyjnej, z uszczelką przeznaczoną do pracy na zewnątrz. Do ich zaciśnięcia potrzebna jest zaciskarka — kosztuje niewiele, a pozwala uzyskać połączenie odporne na wilgoć i starzenie.
• Uchwyt ścienny (maszt) z odległością od ściany 25–60 cm. Średnica rury 32–50 mm, materiał stal ocynkowana. Do ściany pełnej stosujemy kołki rozporowe 8x60 mm, do ocieplenia warto użyć kotew chemicznych lub specjalnych tulei.
• Narzędzia: wiertarka udarowa z wiertłami do betonu 8 i 10 mm, klucz nasadowy 10 mm (do nakrętek uchwytu), poziomica, kątomierz lub aplikacja satelitarna na smartfonie, kompas (lub telefon z funkcją kompasu), ściągacz izolacji, nóż montażowy, śrubokręt krzyżakowy.
• Miernik sygnału satelitarnego — nawet najprostszy analogowy model z dwoma gniazdami F (TO LNB / TO REC) wystarczy, by precyzyjnie namierzyć pozycję. Bez niego montaż anteny satelitarnej jest możliwy, ale wymaga dłuższej pracy i pomocy drugiej osoby przy telewizorze.

Nie zapomnijcie o taśmie izolacyjnej UV i opaskach zaciskowych do mocowania kabla. Drobny element, a potrafi uratować instalację po pierwszej zimie.

Wybór miejsca montażu

Zanim wyciągniecie wiertarkę, upewnijcie się, że w wybranym miejscu czasza będzie miała niezakłóconą drogę do satelity. W centralnej Polsce Astra znajduje się nisko nad horyzontem, w kierunku południowo-zachodnim. Konkretne wartości dla naszego obszaru przedstawiają się następująco:

• Azymut (kierunek w poziomie, liczony od północy): w granicach 161–170° w zależności od tego, czy korzystacie z kompasu magnetycznego (wymaga odjęcia deklinacji około +7°) czy z aplikacji podającej azymut geograficzny.
• Elewacja (kąt nachylenia czaszy nad horyzontem): w granicach 29–31°.
• Kąt skręcenia konwertera (tak zwany skew): około 5–7° w lewo lub prawo — poprawia odbiór obu polaryzacji.

W praktyce najwygodniej skorzystać z darmowej aplikacji (SatFinder, DishPointer) — po włączeniu GPS automatycznie wylicza wartości dla waszego dokładnego adresu. Bez telefonu możecie skorzystać z internetowego kalkulatora, wpisując współrzędne lub nazwę miejscowości. Wartości dla okolic Warszawy mieszczą się w podanych wyżej zakresach.

Szukajcie miejsca, z którego widać kawałek nieba w kierunku południowo-zachodnim o szerokości kilku metrów — żadne drzewo, komin sąsiedniego domu czy balkon nie powinny przecinać tej linii. W praktyce najlepiej sprawdza się ściana południowa lub zachodnia budynku, fragment dachu albo solidny maszt kotwiony do balkonu. Unikajcie mocowania do cienkich elementów ocieplenia, starej blachy czy płyt kartonowo-gipsowych — takie podłoże nie utrzyma obciążenia czaszy podczas wichury.

Montaż uchwytu i czaszy

Gdy miejsce jest wybrane, a sprzęt czeka, przystępujecie do wiercenia. Oto kolejność czynności, którą stosują zarówno amatorzy, jak i doświadczeni instalatorzy.

1. Przyłóżcie uchwyt do ściany, wypoziomujcie go i zaznaczcie miejsca pod kołki. Standardowy uchwyt ma 4 otwory — wiercimy wiertłem 8 mm na głębokość około 65 mm.
2. Wciśnijcie kołki rozporowe i przykręćcie uchwyt śrubami 8x60 mm. Dokręcajcie kluczem nasadowym, aż płytka mocno przylegnie do ściany — tu nie ma miejsca na luz.
3. Sprawdźcie pion rury masztu poziomicą. Odchyłka od pionu większa niż 1–2° utrudni późniejsze ustawienie.
4. Nasuńcie czaszę na rurę, nałóż obejmę, ale na razie dokręćcie ją tylko palcami. Czasza musi obracać się w poziomie z lekkim oporem i dać się unieść lub opuścić w pionie.

Jeśli instalujecie na dachu, pamiętajcie o zabezpieczeniu się linką i korzystajcie z pomocy drugiej osoby. Upadek z dachu to najczęstsza przyczyna wypadków przy montażu anten.

Podłączenie kabla i wtyków

Kabel koncentryczny najlepiej prowadzić w jednym odcinku od konwertera do dekodera — każde dodatkowe złącze to potencjalne miejsce korozji i strat sygnału. Oto jak prawidłowo zarobić wtyk F:

• Przygotowanie kabla: ściągaczem do izolacji zdejmujemy zewnętrzną powłokę PVC na długości około 10–15 mm, uważając, by nie przeciąć oplotu ekranującego.
• Wywinięcie oplotu: druciki ekranu odchylamy do tyłu na izolację. Folia aluminiowa pod spodem powinna leżeć pod oplotem. Żaden drucik nie może dotykać miedzianej żyły centralnej.
• Odsłonięcie dielektryka: białą izolację wewnętrzną przycinamy tak, by wystawała 2–3 mm ponad wywinięty oplot.
• Przygotowanie żyły: miedziany rdzeń przycinamy prostopadle, tak by po nałożeniu wtyku wystawał około 2 mm poza jego krawędź.
• Montaż wtyku kompresyjnego: nasuwamy wtyk, aż dielektryk zetknie się z wewnętrzną krawędzią. Wkładamy do zaciskarki i ściskamy — gotowe połączenie nie da się ściągnąć z kabla bez użycia narzędzi.

Wtyk na zewnątrz budynku (ten od strony konwertera) powinien mieć uszczelkę i być dodatkowo owinięty taśmą samowulkanizującą lub izolacyjną odporną na promieniowanie UV. Woda w złączu to najczęstsza przyczyna zaniku sygnału po kilku miesiącach użytkowania.

Ustawienie kątów — azymut, elewacja, skręt LNB

To najważniejszy etap całej instalacji. Warto poświęcić mu czas i przeprowadzać go spokojnie, małymi krokami. Poniższa procedura działa z każdym miernikiem sygnału, także z ekranem w dekoderze.

1. Włączcie dekoder, wejdźcie w menu instalacji, wybierzcie konwerter uniwersalny (dolne pasmo 9750 MHz, górne 10600 MHz) i zaznaczcie transponder referencyjny — w przypadku Astry będzie to np. 11,288 GHz, polaryzacja pionowa (TV Trwam).
2. Ustawcie wstępnie elewację zgodnie z wartością z kalkulatora (ok. 30°). Na uchwycie czaszy zwykle jest podziałka, a jeśli jej brak — użyjcie kątomierza lub aplikacji.
3. Skierujcie czaszę mniej więcej na południowy zachód. Powoli obracajcie ją w poziomie o ułamki stopnia. Druga osoba obserwuje miernik lub ekran telewizora i informuje, kiedy pojawia się pierwszy sygnał.
4. Gdy pojawi się choćby krótki skok jakości, lekko dokręćcie obejmę w poziomie, a następnie zacznijcie korygować elewację — podnoście i opuszczajcie czaszę o milimetry, szukając maksimum.
5. Na koniec obróćcie delikatnie konwerter w uchwycie (skręt, skew), obserwując wskazania. Po kilku stopniach w jedną lub drugą stronę znajdziecie pozycję, w której jakość jest najwyższa.

Po uzyskaniu stabilnego, mocnego sygnału dokręćcie wszystkie śruby uchwytu i konwertera. Pamiętajcie, że nawet niewielkie przesunięcie czaszy przy dokręcaniu potrafi zepsuć ustawienie — dokręcajcie kluczem, ale bez użycia nadmiernej siły.

Konfiguracja dekodera i skanowanie kanałów

Gdy antena jest ustawiona, pozostaje wprowadzić odpowiednie parametry w dekoderze. Procedura wygląda podobnie w większości modeli, choć nazwy poszczególnych pozycji menu mogą się różnić.

• Wejdźcie w Ustawienia → Instalacja → Ustawienia anteny i wybierzcie DiSEqC 1.0 (jeśli macie podłączony jeden konwerter, można DiSEqC wyłączyć).
• Zaznaczcie satelitę Astra 1 (19,2°E) i przypiszcie mu port LNB 1. Przy układzie zez (Hot Bird + Astra) Hot Bird otrzymuje zwykle port 1, a Astra port 2.
• Uruchomcie wyszukiwanie automatyczne z włączoną opcją tylko FTA (Free-to-Air) — dzięki temu lista kanałów nie zostanie zaśmiecona pozycjami kodowanymi, których i tak nie odbierzecie.
• Po zakończeniu skanowania zapiszcie listę i sprawdźcie kilka kanałów o różnych polaryzacjach (pionowej i poziomej) — jeśli wszystkie mają podobną jakość, instalacja jest prawidłowa.

Gdy chcecie odbierać także Hotbirda

Wielu czytelników pyta o jednoczesny odbiór Astry 19.2°E i Hotbirda 13°E z jednej czaszy. Różnica kątowa między tymi pozycjami wynosi około 6° — to niewiele, ale wystarczająco, by jeden konwerter nie wystarczył. Są dwa rozwiązania:

• Konwerter monoblock (Astra/Hot Bird) — fabrycznie zintegrowany w jednej obudowie, dwa niezależne wyjścia. Wystarczy wymienić standardowy konwerter na monoblock, bez przestawiania czaszy.
• Uchwyt zez z dwoma oddzielnymi konwerterami — jeden w centrum ogniska (Hot Bird), drugi na ramieniu bocznym (Astra). Wymaga precyzyjnego ustawienia obu konwerterów, ale daje lepszy wynik na mniejszych czaszach.

W obu przypadkach czasza musi mieć co najmniej 80 cm, a w dekoderze musicie aktywować DiSEqC 1.0 i przypisać każdą pozycję do osobnego portu. W praktyce większość użytkowników w naszym regionie wybiera monoblock — montaż trwa kilka minut i nie wymaga dodatkowego okablowania.

Typowe kłopoty i jak je rozwiązać

Nawet przy starannym montażu zdarzają się sytuacje, gdy sygnał znika lub jakość wyraźnie spada. Oto najczęstsze przyczyny i sposoby radzenia sobie z nimi.

• Brak obrazu po pierwszej konfiguracji — sprawdźcie, czy w dekoderze wybrany jest właściwy satelita (Astra 19.2°E, nie Astra 28.2°E) i czy polaryzacja transpondera odpowiada ustawieniu konwertera.
• Sygnał znika podczas deszczu lub śniegu — to tak zwany rain fade. Pomaga większa czasza (90–100 cm) albo konwerter o niższym współczynniku szumów. Warto też upewnić się, że śnieg nie zalega na czaszy.
• Obraz się rozsypuje po kilku miesiącach — zwykle woda w złączu F. Rozkręćcie wtyk, osuszcie, nałóżcie pastę izolacyjną lub wymieńcie na nowy z uszczelką.
• Jedna polaryzacja działa, druga nie — przyczyną bywa źle ustawiony kąt skrętu konwertera albo uszkodzony konwerter. Spróbujcie najpierw delikatnie obrócić LNB w uchwycie.
• Wichura przesunęła czaszę — po burzy warto sprawdzić ustawienie. Nawet 2–3 cm przesunięcia potrafi zlikwidować sygnał. Pomocny będzie miernik lub ponowne skanowanie w dekoderze.

Jeśli żadne z tych rozwiązań nie pomaga, pozostaje skontaktowanie się z doświadczonym instalatorem. Ceny takich usług różnią się w zależności od regionu i zakresu prac, ale sama diagnostyka zajmuje zwykle mniej niż godzinę.

Efekt końcowy

Samodzielny montaż zestawu na Astrę 19.2°E w naszym regionie nie wymaga ani specjalistycznej wiedzy, ani wieloletniego doświadczenia. Wystarczy stabilny uchwyt, czasza 80–90 cm, konwerter Quad o niskim poziomie szumów, kabel RG-6 z porządnymi wtykami kompresyjnymi i odrobina precyzji przy ustawianiu trzech kątów: azymutu, elewacji oraz skrętu konwertera. Narzędzia potrzebne do pracy są w większości domowych skrzynek, a miernik sygnału za kilkadziesiąt złotych znacząco ułatwia regulację. Po poprawnym ustawieniu otrzymujecie dostęp do kilkuset darmowych kanałów — w tym TV Trwam, Radio Maryja oraz programy niemieckie, francuskie i angielskie — bez umów i abonamentu.